Halku L Kur’an Nedir? Bir İzmirli’nin Gözünden
Şimdi, öncelikle şunu belirteyim: Halku L Kur’an nedir? sorusuna her zaman büyük bir ciddiyetle yaklaşmam gerektiğini biliyorum, ama işin içinde biraz mizah olması da gerekli. Sonuçta hayat, ciddiyetle geçirilmesi gereken bir şey ama arada espriye de yer var, değil mi? Özellikle de böyle ilginç bir konuda yazı yazarken!
Halku L Kur’an, dinî bir terim olarak, Kur’an’ın kelimelerinin halk edilmesi (yani yaratılması) anlamına gelir. Bu terim, “Kur’an’ın yaratılmadığı” fikrini savunarak, İslam inancında Kur’an’ın Allah’ın kelamı olarak var olduğu ve insan aklının onu “yaratamayacağı” üzerinde durur. Peki, bu ne anlama gelir? Hani bazen, çok derin konulara dalarken kendini düşünürken bulursun ya, işte tam olarak o anlardan biri. Bir yanda dinî öğretiler, diğer yanda kendi kafanda sürekli “acaba”lar ve sorular!
Ama bu yazıyı yazmaya başladım çünkü şöyle düşündüm: “Bunu anlamaya çalışan insan sayısı bir hayli fazla ve ben de İzmir’de otururken, cebimde bir fincan çayla bu konuda kafa yormaktan sıkılmadım, neden başkalarına da anlatmayayım?” Yani, en basit haliyle halku L Kur’an nedir, biraz da eğlenerek anlatalım.
İslam’ın En Büyük Tartışmalarından Biri: Halku L Kur’an
Bir İslam düşüncesi olarak Halku L Kur’an, Kur’an’ın yaratılmış bir şey olup olmadığı meselesine işaret eder. Bu konu, özellikle Emevi ve Abbâsî dönemi gibi kritik zamanlarda tartışılmış. O zamanlar, “Kur’an’ın Allah’ın kelamı olup olmadığı” sorusu, tam olarak tartışma konusu olmuş. Bazı alimler, Kur’an’ın yaratılmış bir kelam olduğunu savunmuşlar, diğerleri ise Allah’ın kelamı olduğunda ısrarcı olmuşlar.
İşte burada devreye girdiğimizde bir İzmirli olarak, kendimi öyle bir sahnede hayal ediyorum ki, alttan alta bir çay içiyor, cebimde cebimde sigara paketim, düşüncelere dalmışım. Birden arkadaşım geliyor ve bana soruyor:
“Bunu düşündün mü? Kur’an’ın kelamı yaratılmış mı?”
Ben tabii böyle ciddi bir soru karşısında önce biraz şaşırıyorum. Ciddiyetle bakıyorum, bir an beynimdeki sesler “Bu ne be? Birader sabah sabah böyle sorular sorulmaz ki!” diye bağırıyor ama işin sonunda kendimi kaybedip “Ya aslında, bu soru çok ilginçmiş, bir kafamı toparlasam iyi olacak” diyorum.
Evet, Halku L Kur’an meselesi, bazen herkesin kafasını karıştıran, her zaman ciddi ciddi tartışılan ama aslında oldukça karmaşık bir konu. Gerçekten de İslam dünyasında bu konu üzerine düşündüğünüzde, orada bir “kavga” var, ama kavganın sonunda çok az kişi net bir cevap verebiliyor.
Halku L Kur’an: Kafamızda İç Ses
Bir de bu mesele üzerine düşündüğümüzde, günümüz insanının zihnindeki o sesi hepimiz duyarız. Bazen o sesi takip ederiz, bazen de onu göz ardı ederiz. Mesela, ben bir gün arkadaşımın kafasında dönüp duran bu düşünceleri dinlerken, ona şunu demiştim:
“Ya, birader, bu Kur’an’ın yaratılıp yaratılmadığını sorgularken, gerçekten neyi sorguluyoruz? Yani, Allah’ın kelamı bir şeye dönüşüyor mu, yoksa bizim kafamız mı yaratıyor bu kelamı?”
Arkadaşım bana bakıyor, suratında hiçbir şey anlamamış bir ifade var. Ama sonra gözlerinde bir kıvılcım yanıyor ve birden, “Bence de… ama çok derin bu ya” diyor.
Halku L Kur’an’ı düşündüğümde kafama takılan soru bu: “Bir şeyin yaratılmış olması ne demek?” Yani, Kur’an Allah’ın kelamıysa, biz insan olarak, buna “yaratılmış” diyebilir miyiz? Yani ne demek ‘yaratılmak’? Allah’ın kelamı olamaz mı?
Halku L Kur’an ve Günümüz Toplumunda Yeri
Halku L Kur’an’ın günümüz toplumunda yeri, sadece dini tartışmalarla sınırlı değil. İnsanlar, dinî meseleleri günlük yaşamlarına ne kadar entegre edebilirler ki? Ben İzmir’de bir çay bahçesinde otururken, birkaç kişi bir yandan sohbet ediyor, bir yandan da konuşmalarına felsefi tartışmalar katıyorlar. Birdenbire, “Acaba Kur’an’ın yaratılabilirliği üzerine de mi bir şeyler söylesek?” dediklerinde, o an biraz da mizahi bir şekilde şu cevabı verdim:
“Bana bak, bir çay söyleyeyim mi, dondurma alalım, sonra o zaman bir bakarız, Kur’an yaratılır mı?”
Tabii, hepimiz güldük ama aslında düşündüm. Halku L Kur’an sorusunu günümüzde, bir sosyal medya tartışmasına da taşımak mümkün. Hani bazen Twitter’da “Trend topic” olmuş, bir gün sosyal medyada herkesin bir fikri var ve senin fikrini bilmeden, herkes bir “yorum yapma” yarışında. İşte o anda, “Acaba biz de bu meseleye sosyal medya üzerinden mi bakmalıyız?” diye düşünüyorum.
Bir de, kuran’ın yaratılmış olması ile toplumun gerçeklik algısını ele almak aslında son derece önemli. Çünkü bir şeyin yaratılabilirliği üzerine sürekli tartışmak, bize bazen neyi yanlış, neyi doğru düşündüğümüzü sorgulatıyor.
Sonuç: Bir Düşünce ve Mizah Yolu
Halku L Kur’an nedir sorusunu düşünürken, bu konuda mizahi bir yaklaşım benim için, derin felsefi sorgulamalara girmek kadar önemli. Çünkü hayat, çoğu zaman düşündüğümüzden daha komik ve absürd olabilir. Ama tabii, bu konuda çok ciddi düşünceler de var ve onları göz ardı edemeyiz. Halku L Kur’an, belki de hayatın ve düşüncenin sınırlarını sorgulamak için bir araçtır. Bir iz bırakmak, bir fikir oluşturmak, bir şeyin ne olduğunu ve ne olmadığını tanımlamak… Belki de en büyük kavga, insanın kendisiyle yaptığı kavga.
Ve ben buradan şunu söylemek istiyorum: Eğer bir şeyin yaratılabilirliğini sorguluyorsanız, en önce kendinizi yaratın. Çünkü bir insanın kafasında her şeyin yaratılmasıyla ilgili tek bir doğru cevap yoktur. Yani, bir gün bu konuları derinlemesine tartışırken, bir fincan çayı yudumlarken, belki de sorunun kendisini değil, cevabı arayış biçimini sorgulamalıyız.
Halku L Kur’an hakkında düşündüklerim bu kadar, sizce halku L Kur’an’ın yaratılabilirliği üzerine düşüncelerinizi bizlerle paylaşsanız, nasıl olur?